Legers van Mara (deel V) - Frits Koster

In vorige edities van de SIMsara zijn zes obstakels beschreven, die je tijdens de (intensieve) beoefening van inzicht-meditatie kunt tegenkomen. Deze obstakels of verleidingen op het pad van meditatie worden in de boeddhistische psychologie verpersoonlijkt in de mythische figuur van Māra. Māra is de boeddhistische variant op Satan, de grote tegenstander van God in de Christelijke mystiek. In dit deel wil ik het zevende leger van Māra onder de aandacht brengen.

7. Twijfel

Twijfel ontstaat gemakkelijk op het moment dat je het gevoel hebt geen vooruitgang te boeken, wanneer je gaat nadenken over de toekomst of over wat meditatie je op kan leveren. Ook kan twijfel gemakkelijk ontstaan als je vaak beheerst wordt door de overige legers van Māra. Ten slotte kan de geneigdheid tot twijfel en onzekerheid op de één of andere manier geworteld te zijn in de jeugd (strenge, kritische ouders of weinig morele steun). Twijfel kan zich op verschillende manieren manifesteren. Het kan zich bijvoorbeeld manifesteren als scepticisme, besluiteloosheid, onzekerheid, wantrouwen, hopeloosheid, ontmoediging of als wanhoop. Het kan gericht zijn op de begeleiding die je krijgt; je vraagt je af of de begeleider competent genoeg is en of hij of zij je wel begrijpt. Twijfel kan zich ook manifesteren als onzekerheid, namelijk of je wel goed mediteert en of je jezelf niet voor de gek houdt. Je begint te twijfelen of je niets verdringt en of de soms sterke gevoelens van boosheid, angst, somberheid, pijn en ongemak, of de vele en soms bizarre gedachten je niet doen doldraaien.

Twijfel ontstaat meestal door te gaan denken over wat je aan het doen bent. In de boeddhistische psychologie wordt de term ayoniso manasikāra gebruikt, wat je kunt vertalen als een niet op inzicht gebaseerde interpretatie van de realiteit van het hier-en-nu. Om dus niet in de greep van twijfel te raken, is het belangrijk om gedachten die filosoferend, analyserend of verklarend van aard zijn, te registreren op het moment dat ze zich voordoen. Twijfels en aanverwante emoties ontstaan dan minder gemakkelijk. Als ze toch ontstaan, dan kun je de twijfel of onzekerheid als zodanig integreren als meditatie-object, net als de andere legers van Māra. Zo kun je dit zevende leger machteloos maken.

Als aanvulling hierop worden in de Sammohavinodani, een belangrijk commentaar en geschrift met betrekking tot het beoefenen van opmerkzaamheid, enkele waardevolle tips gegeven met betrekking tot het overwinnen van twijfel binnen en buiten het meditatieproces:

- Aarzel niet om (kritische) vragen te stellen.

- Geef openheid in interviews en in het bij meditatiegroepen napraten over wat je bezighoudt. Maak gebruik van elkaars wijsheid en ondersteuning.

- Berokken jezelf en anderen geen schade.

- Blijf de discipline tijdens een retraite volgen, ook al heb je er soms geen zin in of zie je er tegenop.

- Geef een periode van loop- of zitmeditatie niet voortijdig op.

- Ga tijdens een periode van zitmeditatie ook niet onnodig verzitten, tenzij pijn of ongemak ondraaglijk wordt en je jezelf begint te forceren.

- Sluit vriendschap met mede-mediterenden.

- Bezoek regelmatig een meditatiegroep en luister naar uitleg over de Dhamma.

- Lees de SIMsara en boeken met betrekking tot het beoefenen van meditatie.